سند تحول آموزش و پرورش: نیاز به بازنگری اساسی در رویکرد و محتوا
انتقاد بسیج فرهنگیان از نسخه پیشنهادی ترمیم سند تحول بنیادین
بسیج فرهنگیان در نامه‌ای به شورای عالی انقلاب فرهنگی، نسخه پیشنهادی ترمیم سند تحول بنیادین آموزش و پرورش را مورد انتقاد قرار داده و تأکید کرده است که این سند با واقعیت‌های کنونی کشور و تحولات بین‌المللی همخوانی ندارد.
این سازمان با اشاره به شرایط حساس کشور در عرصه‌های مختلف، از جمله نبردهای نظامی، سیاسی، اقتصادی و فرهنگی، بر ضرورت بازنگری جدی در مبانی اجرایی سند و نسبت آن با اقتضائات کشور تأکید کرده است.
آموزش و پرورش آینده به سندی نیاز دارد که با واقعیت‌های پس از جنگ تحمیلی سوم و تحولات جدید در شکل‌گیری نظم نوین بین‌الملل هماهنگ باشد.
نقد رویکرد و محتوای نسخه پیشنهادی
در نامه بسیج فرهنگیان، به چند بند الحاقی در نسخه پیشنهادی اشاره شده که نشان از بازتاب شرایط کنونی دارد، اما این حضور در حد چند بند باقی مانده و نمی‌تواند راهگشای دستگاه عظیم تعلیم و تربیت باشد.
- اشاره بند «هـ» راهکار ۲-۵ به مقاومت مردم در برابر جنگ‌های تحمیلی و نقش شهادت امام خامنه‌ای در انسجام ملی
- نام بردن راهکار ۶-۲ از «جنگ شناختی و تهاجم ترکیبی»
- تأکید بند «ن» راهکار ۲-۵ بر «تاب‌آوری و آمادگی‌های دفاعی»
- مأموریت راهکار ۲-۲۷ به وزارتخانه برای مواجهه با «تهدیدها و مخاطرات نوظهور»
با این حال، در لایه اهداف عملیاتی، شاخص‌ها و سازوکارهای اجرایی، اثری از واقعیت‌های جدید دیده نمی‌شود. افزودن چند عبارت به سند، پاسخ مناسبی به تحولات سرنوشت‌ساز کشور نیست.
تکرار چرخه فرسایشی
بسیج فرهنگیان معتقد است که با تصویب این نسخه، چرخه فرسایشی تدوین زیرنظام‌ها، بازنویسی نقشه‌های راه و فرایندی چندساله که تمرکز و توان نظام آموزشی را مستهلک می‌کند، تکرار خواهد شد. این سازوکار نزدیک به پانزده سال است که آزموده شده و نتایج آن در گزارش‌های نظارتی موجود است.
منطقی که هرگز نتوانست نظام آموزشی را متحول کند یا مسائل تعلیم و تربیت را در اولویت تصمیم‌گیران ملی قرار دهد.
ضرورت ایجاد تفاوت‌های بنیادین
سند آینده آموزش و پرورش باید با تجربه‌های گذشته تفاوت‌های بنیادین داشته باشد. رویکرد تدوین، سازوکارهای اجرایی الزام‌آور، اتصال به سایر ارکان حاکمیت و نظام سنجش و پایش باید در سند جدید مورد توجه قرار گیرد.
پرسش‌های کلیدی در برابر واضعان سند
بسیج فرهنگیان سه پرسش کلیدی را در برابر واضعان و مروجان نسخه ترمیم یافته مطرح می‌کند:
- آیا نسخه ترمیم یافته برای اصول برآمده از پیام‌های رهبری، سازوکاری عملیاتی طراحی کرده است؟
- آیا تحولات اخیر (جنگ، شهادت رهبری و بعثت اجتماعی ملت) تأثیری ساختاری بر اهداف، راهکارها و شاخص‌های سند گذاشته‌اند؟
- آیا منطق بوروکراتیک نسخه ترمیم یافته توان عبور دادن نظام آموزشی از رخوت موجود را دارد یا توقف فرایند تصویب و بازطراحی سازوکار اجرا ضروری است؟
پیشنهادها برای بازطراحی سند
- متوقف کردن فرایند تصویب نسخه کنونی به دلیل ضعف‌های بنیادین و ناکامی‌های احتمالی در آینده.
- بازطراحی سند با در نظر گرفتن تحولات اجتماعی ایران و تغییرات جهانی، به ویژه در حوزه آموزش.
- چابک‌سازی فرایندها و جداسازی اجرای سند از نظامات اداری پیچیده.
- تعریف الگوی اجرایی روشن، شاخص‌های سنجش‌پذیر، ضمانت‌های الزام‌آور و مسئولیت مشخص برای دستگاه‌های همکار.
تصویب سندی با پرسش‌های بی‌پاسخ درباره کارآمدی آن، خطایی راهبردی و نابخشودنی با پیامدهای ماندگار است.
